Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Roztoka Ryterska

  • Historia
  • Widoki
  • Góry
  • Ciekawostki

Historia

Roztoka Ryterska miejscowość leżąca w zachodniej części gminy Rytro (powiat nowosądecki, województwo małopolskie). Zajmuje obszar 2264 ha (22,64 km2) i jest największym terytorialnie sołectwem gminy. Zamieszkuje ją ponad 400 mieszkańców.Tereny te do 1770 r. w całości należały do ziemi krakowskiej. Pierwotnie doliny obu Roztok porastała rozległa puszcza karpacka, której skrawek 56 ha można jeszcze zobaczyć w rezerwacie Baniska w bocznej dolinie Wielkiej Roztoki. Tereny te były własnością królewską, zarządzaną po upadku znaczenia zamku ryterskiego (I poł. XVI w.) z Barcic (starostwo barcickie). W "Księdze uposażeń diecezji krakowskiej" Jana Długosza z ok. 1475 r. wspomniana jest dolina Roztoki (Rosthoka) w związku z poszukiwaniem tu złota w XIII w. Wspomina o tym cytowany tam tzw. "Testament Wydżgi", który rzekomo miał powstać nieco po 1223 r. a przekazany został Długoszowi z klasztoru klarysek starosądeckich w 1455 r.

Duże nachylenie terenu skutecznie ograniczało zasięg osadnictwa, które do XVIII w. ograniczało się do Rytra. Po zasiedleniu sąsiednich dolin, gdy zrobiło się tam ciasno przyszła kolej na osadnictwo w dolinie Roztoki. Część terenów zamieniano stopniowo na wyręby, a następnie na polany i pola uprawne. Osiedlali się tu chłopi z sąsiednich wsi: Rytra, Suchej Strugi, Młodowa, Przysietnicy i Barcic. Chłopi żyli z rolnictwa, hodowli bydła, wołów i owiec, wypalania węgla drzewnego, bartnictwa. Zatrudniani byli również przez właścicieli okolicznych lasów jako drwale i zwozili drewno do ryterskiego tartaku. Według miejscowych podań na terenie obecnej wsi miały kiedyś istnieć młyny na Małej Roztoce i huta szkła miałyby o tym świadczyć znajdowane na tzw. Podłubku, podczas prac polowych duże ilości zeszklonych pozostałości, które jednak mogły powstać podczas wypalania lasu. W sierpniu 1770 r. tereny te zostały zagarnięte i przyłączone do monarchii habsburskiej (początkowo do Królestwa Węgierskiego (1770-1773), następnie do austriackiej Galicji). Austriacki już spis z 1777 r. wykazał istnienie w Roztoce 14 domów i 87 mieszkańców.

W 1785 r. tereny te władze austriackie przyłączyły do sądeckich kameralnych dóbr państwowych ,zarządzanych od 1801 r. ze Starego Sącza (K.k. Cameral Amt in Alt Sandez). Według cesarskiego zarządzenia z 1784 r. osiedle liczące co najmniej 10 domów mogło tworzyć gminę wiejską. Roztoka spełniała ten warunek i od 1786 r. występuje w dokumentach jako wieś. W niektórych publikacjach można spotkać się z informacjami jakoby Roztoka powstała w I poł. XVII w. i stanowiła własność kościelną i należeć do muszyńskiego państwa biskupów krakowskich. Informacje te dotyczą Roztoki Wielkiej położonej w dolinie Kamienicy Nawojowskiej, obecnie w gminie Łabowa. W czasach autonomicznej Galicji, po 1867 r. Rostoka Ryterska (ówczesna pisownia) była gminą jednowioskową z wydzielonym z niej obszarem dworskim. Wójtami bywali przedstawiciele rodzin Olszowskich i Tomasiaków. Wg. "Przewodnika statystyczno-geograficznego" K. Orzechowskiego z 1872 r. (dane z 1870 r.) Roztokę zamieszkiwało 196 mieszkańców, zajmowała obszar 328 mórg (morga 0,56 ha), w tym grunty orne 101 mórg, 164 morgi zajmowały łąki i ogrody a pastwiska 63 morgi. Obszar dworski liczył 3565 mórg lasów, 13 mórg łąk, 2 morgi pastwisk i morgę roli. Wedle ówczesnej terminologii obszar gminy zaliczano do terenów o przeważającem gospodarstwie leśnem tudzież chów bydła, uprawa żyta i owsa. Mieszkańcy należeli do parafii w Barcicach (parafia w Rytrze powstała w 1931). Do sądu powiatowego i notariusza udawali się do Starego Sącza. Urzędy powiatowe i sąd obwodowy, urząd podatkowy znajdowały się w Nowym Sączu. Pocztę mieli w Starym Sączu (poczta w Rytrze powstała dopiero w 1888 r.).

Lasy w Roztoce (dawniej lasy kameralne) w 1870 r. Należały do Towarzystwa dla produkcyi leśnej w Wiedniu. Następnie nabył je baron Johann Freiherr von Liebieg (1836-1917) z Reichenberga (obec. Liberec w Czechach). W 1906 r. kupił je hrabia Dominik Potocki z Bobrownik koło Tarnowa za 2,16 mln koron austriackich. Dwa lata później za 5 mln koron sprzedaje je Niemcowi z Westfalii Gustawowi Linnartrowi. Od 1917 do 1945 roku stanowiły własność hrabiego Adama Stadnickiego z Nawojowej. Zimą 1937 roku podczas miesięcznego pobytu w Krynicy holenderskiej księżnej Juliany ze świeżo poślubionym mężem księciem Bernardem, w tutejszych lasach hrabia Stadnicki wydał na ich cześć polowanie (27.01.1937). Polowania dla różnych rodzaju dygnitarzy partyjnych i państwowych kontynuowano też po upaństwowieniu tych lasów. W lasach tych znajdowało się ponad 20 polan należących do mieszkańców Rytra i Roztoki. Na kilku polanach wysoko położonych znajdowały się gospodarstwa. I tak na polanie Jasionowa 2 gospodarstwa (Gondek, Maślanka), na Kanarkówce jedno (Lisowski), Jaworzyna Wielka jedno (Gawlak), na Magorzycy jedno (Chałas), na Koniecznej nawet 5 (wymienione za czasów hrabiego Stadnickiego na grunty w Przysietnicy), Maćkowska dwa (Padula i Kulig). Obecnie ostatnim gospodarującym na Kicorze jest p. W. Buczek. Jeszcze dzisiaj na opuszczonych polanach można spotkać resztki zabudowań kamienne fundamenty, piwnice, zdziczałe drzewa owocowe. Większość polan została zasadzona i po niektórych nie ma już śladu. W lipcu 1906 r. rozpoczął się tutaj zorganizowany ruch turystyczny (pierwsza wycieczka Towarzystwa Turystycznego z Nowego Sącza), co upamiętnia pomnik w dolinie Wlk. Roztoki.